بهشتی‌پور: برجام “حیف ” شد

 به علاوه یکی از مهم ترین موضوعات بین‌المللی از مسیر دیپلماسی و با همراهی و حمایت جامعه جهانی حل و فصل شد. دستاوردی که به گفته بسیاری در پنجاه سال اخیر در این سطح کم سابقه بود.

هر چند اجرایی شدن برجام با مشکلات و موانعی رو به رو بود اما اجرای تعاملات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و حتی هسته‌ای ایران به سرعت گسترش یافت. هنوز دو سال شیرینی اجرای برجام را طرف های آن نچشیده بودند که با روی کار آمدن دونالد ترامپ، به عنوان رییس‌جمهور آمریکا روند اجرای برجام با مشکلات روز افزون‌تری مواجه شد و در نهایت در ۱۸ می ۲۰۱۸ آمریکا به طور یک جانبه رسما از این توافق چند جانبه با وجود مخالفت صریح هم پیمانان اروپایی‌اش و چین و روسیه خارج شد.

در چهار سال دوره ریاست جمهوری ترامپ سیاست فشار حداکثری و گسترش تحریم ها علیه ایران در دستور کار قرار گرفت که این مساله صدمات بیشتری را به برجام و اعتماد بین کشورهای طرف توافق به وجود آورد و روز به روز مسیر بازگشت به توافق دشوار شد. در عین حال با روی کار آمدن جو بایدن مذاکرات بازگشت به برجام و احیای این توافق آغاز شد و با وجود انجام شش دور مذاکرات در وین، سرنوشت این توافق همچنان مبهم و دور از دسترس به لحاظ سیاسی است.

حسن بهشتی‌پور کارشناس مسایل بین‌الملل در  این رابطه در گفت‌وگو با ایسنا گفت که “برجام بزرگترین دستاورد دیپلماتیک بعد از جنگ جهانی دوم بوده است چرا که توانست از یک برخورد و جنگ حتمی جلوگیری کند، آن هم به شکل مسالمت‌آمیز”.

وی ادامه داد: پیدا کردن راه حل دیپلماتیک برای موضوعاتی که تهدید صلح و ثبات بین المللی معرفی شده اند، دستاورد مهمی است. مردم در ایران برجام را بیشتر در رابطه با بخش های اقتصادی برجسته کردند اما پشت این داستان، مساله امنیت یک کشور مطرح است یعنی ایران نباید عامل بی‌ثباتی در دنیا شناخته شود. اینکه ایران را می برند تحت فصل هفتم و شش قطعنامه علیه ایران صادر می کنند و ایران می شود تهدید کننده صلح و امنیت در دنیا برای مردم ایران خوب نیست و برجام این پرونده و شرایط را برای ایران پایان داد.

وی اظهار کرد: مخالفان داخلی اصرار دارند بگویند ایران تحت فصل هفتم مانده است؛ خوب اگر این طور است چرا آمریکا نتوانست در شورای امنیت سازمان ملل اهدافش درباره ایران و بازگرداندن قطعنامه های شورای امنیت را انجام دهد و برعکس در انزوا قرار گرفت. هیچ کس در شورای امنیت به پیش‌نویس قطعنامه آمریکا برای بازگرداندن مکانیسم ماشه به جز خودش و دومینیکن رای نداد. از این رو معتقدم بخش قابل توجهی از دستاوردهای برجام برای مردم عادی ناملموس است و بخش های امنیتی و حقوق بین المللی آن و تاثیراتی که روی چهره سیاسی ایران می گذارد و تصویری که از ایران در دنیا به نمایش می گذارد یعنی صلح خواهی و صلح جویی هم دیده نشد این درحالی است که اگر استمرار اجرای برجام از سوی ایران نبود، پرونده‌سازی ها علیه ایران در مجامع بین‌المللی تمام نمی‌شد.

این کارشناس مسایل بین‌الملل از دیگر اثرات برجام را پایان دادن آن به پرونده پی ام دی دانست و افزود: مساله ابعاد احتمالی نظامی از نوامبر ۲۰۱۱ برای ایران درست شده بود و متنی را مدیرکل وقت آژانس ارایه داد که در آن ایران به ساخت بمب هسته ای متهم می‌شد و پرونده بسیار بدی بود و مرتب در گزارش‌های آژانس می‌آمد. در عین حال در تلاشی سخت برجام برای همیشه به این پرونده که یک مستند سازی در ۱۲ سرفصل و ۶۶ بند بود پایان داد. بعضی از آقایان مغلطه می‌کنند و می‌گویند اختلافات فعلی ایران همان موضوعات “پی ام دی” است در حالی که اینها مسایل جدید است، بسته شدن “پی ام دی” به این معنی نبود که درباره ایران هیچ سوال دیگری آژانس مطرح نمی کند یا مساله ای طرح نمی شود. آژانس نه برای ایران نه برای هیچ کشور دیگری چنین تضمینی نمی‌دهد. ماجرای تورقوزآباد یک پرونده جدید است که ربطی به “پی ام دی” ندارد.

بهشتی‌پور گفت: متاسفانه این طور است که نقاط قوت برجام را موافقان برجسته می کردند، بدون در نظر گرفتن ضعف هایش و نقاط ضعف را مخالفان برجسته کردند بدون توجه به نقاط قوت آن. در حالی که برجام سندی بود که نظام جمهوری اسلامی ایران بر سر آن به توافق رسید، نه لزوما دولت روحانی اما به این مساله توجه نداشتند. ما می توانستیم قبل از توافق در شورای عالی امنیت ملی مخالفت کنیم، اما وقتی تصویب شد نباید به خاطر اختلافات جناحی و گروهی با آن مخالفت می کردیم چون به منافع ملی مان ضربه زد. ما به طور طبیعی به همه آن چیزی که می خواستیم نرسیدیم، همان طور که دیگران و آمریکا به همه خواسته هایشان نرسیدند و برای همین هم آمریکای ترامپ از آن خارج شد چون می خواست به چیزهایی که اوباما نرسیده بود برسد. پس وقتی توافق حاصل شد همه باید از آن حمایت می کردند ولو ضعفی هم داشته باشد.

وی ادامه داد: اینکه تصور کنیم همه آن چیزی که می خواهیم محقق شود و دیگران و آمریکا بگویند چشم، این امکان پذیر نیست. مذاکرات بده بستان است اینکه چه امتیازی می گیرید و چه امتیازی می دهید مهم است. معتقدم امتیازات ایران خیلی قابل توجه‌تر از امتیازاتی است که داده است. بهتر بود برجام حفظ شود و دیدیم که با وجود خروج آمریکا برجام حفظ شد، چون مزایایش برای ایران بیشتر از معایبش بود.

برجام سندی بود که هرگز شناخته نشد چه دستاورد مهمی است و شهید راه اختلافات سیاسی و جناحی شد و از این جهت باید گفت، “حیف” شد. متاسفانه در کشاکش دعواهای سیاسی آن را در سطح قرارداد ترکمنچای و خیانت به کشور نزول دادند.این کارشناس مسایل بین الملل تصریح کرد: در حالی که آقایان می گفتند برجام مرده است، اما آمریکا نتوانست مکانیسم ماشه را در شورای امنیت تصویب کند، چون برجام در حال اجرا بود و اگر ما هم خارج می شدیم آنها باز هم می توانستند سیاست فشار و تحریم را به شورای امنیت بکشانند. شاهد بودیم که تلاش های آمریکا در شورای امنیت بی نتیجه ماند؛ سابقه ندارد که آمریکا پیش نویس قطعنامه ای را به شورا بدهد و کسی از آن حمایت نکند، این مساله مهمی بود که آنها نتوانستند افکار عمومی را قانع کنند و متحدانش نیز نه تنها با آمریکا در این باره مخالفت کردند بلکه کتبی دلایل خود را نوشتند و گفتند که آمریکا از برجام خارج شده و نمی تواند در این‌باره ادعایی داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: این تلقی که با افزایش توان هسته‌ای آمریکا را وادار به کاری کنیم، ارزیابی اشتباهی است. اگر این رویکرد درست و عملی بود، خوب برای کره شمالی که بمب هسته ای دارد فایده ای می داشت. گسترش و پیشرفت در فناوری هسته ای به تنهایی برای چانه زنی و رسیدن به اهداف کافی نیست در حالی که توان اقتصادی کشور به شدت آسیب دیده است و کشور با مشکلات بسیار رو به رو است. باید ابتدا توان اقتصادی مان بالا رود تا عملا تحریم و فشار را خنثی و کم اثر کنیم، آن وقت است که آمریکا دست از سیاست تحریم برمی دارد.

بهشتی‌پور گفت: برای افزایش توان اقتصادی دو مسیر مهم را باید طی کنیم، اول انجام اصلاحات اقتصادی است. وعده آقای رییسی درباره اصلاح نظام بانک داری خیلی مهم است و امیدواریم عملی شود. همچنین نظام مالیاتی کشور نیاز به اصلاح دارد. بنگاه هایی که فعالیت اقتصای می کنند و به بهانه کار فرهنگی مالیات نمی دهند باید مالیات دهند. علاوه بر انجام اصلاحات اقتصادی می توان درباره طرح و پیشنهاد آقای ظریف اگر صحت داشته باشد و در گزارش سه ماهه اخیر ارایه شده هم فکر کرد. آقای ظریف در این گزارش اشاره کردند که تحریم های بانکی از جمله بانک مرکزی لغو، اجازه صادرات نفت، فلزات گرانبها به ایران داده می شود و فعالیت های کشتیرانی نیز به حالت قبل برمی گردد اینها به نظر من برای اینکه فضای تنفسی جدیدی برای اقتصاد کشور ایجاد شود مهم و ضروری است. این فضای خوبی است که می تواند دوره‌ای از  بی‌تحریمی یا کم تحریمی را به همراه داشته باشد تا بتوانیم اقتصاد را کمی بازسازی کنیم. به نظرم مهم است که دولت آقای رییسی به این مساله توجه داشته باشند.

وی درباره تاثیر منطقه ای برجام و اینکه اگر برجام در بهترین و خوشبینانه‌ترین حالت اجرا می شد و امروز برجام در  سال ششم به خوبی در حال اجرا بود آیا اتفاقاتی که در خلیج فارس و منطقه از جمله ترور شهید سلیمانی شاهد بودیم روی می داد؟ گفت: خیر معتقدم هیچ کدام از این مسایل و اتفاق ها نمی افتاد. من قصد تطهیر آمریکا را ندارم اما اگر برجام بود آمریکا این جنایت را مرتکب نمی شد، اما مرحله به مرحله پیش رفتند، اول با خروج از برجام و بعد اقداماتشان را پیش بردند و این چیزی بود که اسراییل دقیقا می خواست.

این کارشناس مسایل بین الملل اظهار کرد: در داخل ایران مخالفان برجام می گفتند که نباید مثلا فلان امتیاز را می دادیم یا فلان امتیاز را کم گرفتیم، در حالی که مخالفت اسراییل درباره برجام این بود که این توافق اساسا موجب شده ایران در منطقه سر باز کند و وضعیتش ارتقا یافته است. آنها معتقد بودند که برجام جایگاه ایران را در شطرنج سیاسی دنیا ارتقا داد. از این رو تحولات بعد از خروج آمریکا در راستای منافع اسراییل و برنامه ریزی اش هم با کوشنر و بولتون و پمپئو بود.

بهشتی‌پور تاکید کرد: برجام سندی بود که هرگز شناخته نشد چه دستاورد مهمی است و شهید راه اختلافات سیاسی و جناحی شد و از این جهت باید گفت، “حیف” شد. متاسفانه در کشاکش دعواهای سیاسی آن را در سطح قرارداد ترکمنچای و خیانت به کشور نزول دادند.

وی در پاسخ به این که یعنی معتقدید خودمان بیشتر به آن ضربه زدیم؟ گفت: معتقدم اگر در داخل متحد می شدیم و یکپارچه از این توافق حمایت می کردیم، توان بالاتری برای مقابله با فشار اسراییل، امارات و عربستان بسیج می شد و به تبع آن آمریکا نمی توانست اقداماتش را به راحتی انجام دهد یا با دردسر بیشتر آن ها را باید پیش می برد، اما اختلافات داخلی سیاسی نگذاشت و موافقان در دستاوردها اغراق کردند و مخالفان هم آن را در حد “هیچ” پایین کشیدند و در این میان منافع ملی قربانی شد.

انتهای پیام